Niet zo heel veel methodes in de ggz zijn zo belangrijk en in ontwikkeling dat er landelijk een aparte stichting voor wordt opgericht. Voor resourcegroepen is dat wel het geval: Resourcegroepen Nederland zet zich uitsluitend in voor de doorontwikkeling en implementatie van deze werkwijze in de ggz. We gingen in gesprek met Marianne van de Linde, bestuurslid van Resourcegroepen Nederland, verpleegkundig specialist en systeemtherapeut bij Antes. Mede dankzij haar inbreng en die van haar collega bestuursleden Cathelijn Tjaden en Eva Leeman, is er een nieuwe e-learning over resourcegroepen beschikbaar via GGZ Ecademy.
Meer dan een individueel herstelplan
Een resourcegroep is een vaste groep mensen om een cliënt heen: familie, vrienden, ervaringsdeskundigen en hulpverleners, samen gekozen door de cliënt zelf. Die groep komt periodiek bij elkaar om te werken aan de doelen die de cliënt belangrijk vindt, en blijft bestaan ook als de behandelaar of de zorgcontext verandert. Het idee komt oorspronkelijk uit Zweden, waar het vooral in landelijke gebieden ontstond, ver van de dichtstbijzijnde ggz-instelling. “Het model gaat over écht samenwerken met de cliënt, niet alleen over het formele netwerk, maar ook over het informele netwerk daaromheen”, vertelt Van de Linde. “Ontschotting is daarbij noodzakelijk: mensen moeten elkaar kunnen vinden bij hetzelfde loket, op micro-, meso- én macroniveau.”
Waarom is het zo ingewikkeld?
Dat er zoveel energie in gestoken wordt, zegt ook iets over de complexiteit ervan. “Ingewikkeld? Ja, logisch”, zegt Van de Linde. “De ggz heeft heel lang, en soms nog steeds, heel individualistisch naar herstel gekeken. Met resourcegroepen kijk je nooit alleen naar individueel herstel, maar naar gezamenlijk herstel. En dat netwerk heeft vaak óók een eigen herstelproces nodig: grenzen aangeven, rollen invullen, dat kost tijd.” Ze wijst erop dat de emoties soms oplopen bij bijvoorbeeld verdiepingsgesprekken, omdat familieleden eerder nooit betrokken zijn geweest door hulpverleners. Dan zit er nog veel boosheid en verdriet bij naasten. Familieleden reageren soms fel, bijvoorbeeld met: “Zorg jij nou maar eerst voor mijn zoon.” En dan komt alle onderlinge dynamiek op tafel. En tegelijkertijd voelen naasten zich ook heel vaak erg gehoord door die verdiepingsgesprekken. Ze zeggen dan “wat fijn dat er nu ook eens wordt gevraagd hoe ik dit volhou, dat is eerder nog niet gebeurd.” Juist dat maakt resourcegroepen zo waardevol, zegt ze: “Je krijgt er echt goed zicht mee op wat er speelt in het hele systeem rond een cliënt.” Overigens blijft de cliënt wel altijd de regie houden. Wie geen resourcegroep wil, hoeft daar niet toe overgehaald te worden. “Dat is prima, al blijven we er als hulpverlener met een proactieve houding wel op terugkomen.”
Wat leer je in de e-learning?
Om die kennis en vaardigheden breder toegankelijk te maken, is er nu een e-learning van anderhalf uur beschikbaar via GGZ Ecademy. Aan de hand van drie herkenbare, fictieve cliëntreizen leer je wat een resourcegroep is en hoe het model in de praktijk werkt, van voorbereiding tot en met de eerste bijeenkomst en het evalueren van vervolgstappen. Je leert de zes fasen en de bijbehorende stappen van het model herkennen en benoemen, net als de vijf pijlers van de methodiek: eigen regie, goed samenwerken met naasten, continuïteit van zorg, themabijeenkomsten rond vaardigheden en de zelfgekozen hersteldoelen van de cliënt. Ook leer je hoe je cliënten motiveert om hun netwerk te betrekken, en hoe je vervolgens constructief met dat netwerk samenwerkt. Kort gezegd, vat Van de Linde het samen: “Na afloop weet je dat herstel bijna nooit een individueel verhaal is, maar altijd een kwestie van meervoudig perspectief.” De e-learning is geschikt voor iedereen binnen de ggz en het sociaal domein, van agoog tot huisarts en van begeleider tot psychiater.
Basis online, verdieping face-to-face
Hoe zet je zoiets dan het beste in binnen je eigen organisatie? Volgens Van de Linde is de combinatie van online en fysiek de sleutel. “Trainen kost energie en tijd, dus je moet de momenten dat je fysiek bij elkaar komt goed benutten. De basiskennis kun je prima via e-learning laten landen, zodat iedereen met dezelfde bagage de verdiepingsbijeenkomst binnenkomt.” De module werkt op individueel niveau, voor wie gewoon interesse heeft in het onderwerp, maar het rendement is het grootst wanneer een organisatie er een bewuste beleidskeuze van maakt. “Als iedereen dezelfde taal spreekt over resourcegroepen, is dat een dikke plus. Dan wordt het geen los initiatief van een paar enthousiastelingen, maar een gedeelde manier van werken.”
Bij Antes: van kleine vlek naar ruime inzet
Bij Antes, waar Van de Linde zelf werkt, is die beweging al goed op gang. Het werken met resourcegroepen startte daar rond de coronaperiode en is sindsdien gestaag gegroeid. “Het is steeds meer gaan leven. Systemisch denken wordt steeds normaler, het breidt zich uit als een olievlek.” Het gedachtegoed is inmiddels goed verankerd in de opleiding van agogisch en verpleegkundig personeel en van regiebehandelaars. Ook ervaringsdeskundigen en familie-ervaringsdeskundigen spelen een steeds grotere rol. Van de Linde ziet de e-learning als een logische volgende stap om die olievlek verder te laten uitbreiden: “Iedereen die met resourcegroepen te maken krijgt, begint dan vanaf hetzelfde vertrekpunt, waarna de fysieke bijeenkomsten volledig kunnen gaan over de praktijk en de casuïstiek.”
Over vijf jaar heel Nederland
Van de Linde heeft een duidelijk beeld van waar ze over vijf jaar wil staan met de methodiek en inzet. “Dan is resourcegroepen bekend bij heel hulpverlenend Nederland. Hulpverleners vragen dan standaard: heeft deze cliënt een resourcegroep? En cliënten kunnen zelf zeggen: ik heb een resourcegroep. Er niks mee doen, is dan geen optie meer.” Een mooie stip op de horizon.
Leertraject Resourcegroepen beschikbaar
Werken met resourcegroepen sluit aan bij de beweging naar meer netwerkgerichte zorg. Je werkt methodisch met elkaar samen en je werkt samen met naasten, in één werkwijze. Aan de hand van drie casussen krijg je inzicht in het werken met resourcegroepen en ervaar je hoe je deze methodiek kunt toepassen in praktijksituaties. Het leertraject Resourcegroepen is nu beschikbaar via het aanbod van GGZ Ecademy. Deze biedt je een laagdrempelige eerste stap als je meer wil weten over herstel dat je, letterlijk, samen doet. Je vindt het leertraject in de productcatalogus van GGZ Ecademy bij het thema ‘Herstel en eigen regie’.
Na het volgen van dit leertraject:
- Leg je uit wat een resourcegroep is, en hoe je ermee kunt werken.
- Herken en benoem je de zes fasen en bijbehorende stappen van het resourcegroepen-model.
- Benoem je de vijf pijlers van de resourcegroepen-methodiek: eigen regie/zeggenschap, beter samenwerken met naasten, continuïteit van zorg, themabijeenkomsten rond vaardigheden en zelfgekozen hersteldoelen van de cliënt centraal.
- Motiveer je cliënten om naasten te betrekken en werk je constructief met naasten samen zodat zij kunnen bijdragen aan het herstel van de cliënt.
Interview: Domique van Dam – Letters & Concepts
